Lên đỉnh cùng Deep Work

deep work

Tại sao bạn cần lên đỉnh?

Trong cuốn Race Against the Machine, hai nhà kinh tế học Erik
Brynjolfsson và Andrew McAfee có viết rằng công nghệ của chúng ta đang ngày càng phát triển vượt bậc nhưng kỹ năng của con người và sự vận hành trong các tổ chức lại trở nên lỗi thời. Trong tương lai không xa, các cỗ máy thông minh sẽ dần thay thế lao động giản đơn, đẩy hàng ngàn người mất việc. Nếu muôn tồn tại trong kỷ nguyên cỗ máy thông minh, bạn nên gia nhập lực lượng lao động sáng tạo.

Shallow work vs Deep work

Deep (sâu) work chỉ công việc cần khả năng tập trung cao độ về mặt nhận thức mà không có sự gián đoạn tạo giá trị cao. [Deep work is the ability to focus without distraction on a cognitively demanding task.]

Shallow (nông) work chỉ công việc không đòi hỏi sự tập trung cao độ, có tính logic, lặp đi lặp lại, thường có thể hoàn thành khi đang phân tâm và tạo giá trị thấp. [Shallow work is non-cognitively demanding, logistical-style work, often performed while distracted.]

Ví dụ về deep work Ví dụ về shallow work
- Tạo một con chat bot - Chat với khách hàng
- Viết blog này - Trả lời email của sếp
- Lên giáo trình để dạy người yêu học lập trình - Dạy người yêu học lập trình

Shallow work tương lại có thể được thay thế bằng những cỗ máy thông minh và chỉ có deep work mới tồn tại bền vững trong kỷ nguyên công nghệ.

Quy luật năng suất - The Law of Productivity

Chất lượng công việc = (Thời gian bỏ ra) * (Cường độ tập trung)

_High-quality work produced = (Time spent) _ (Intensity of Focus)*

Trong khi biến thời gian là con số có hạn, bằng việc tối đa hóa cường độ tập trung, chất lượng công việc sẽ đạt cực đại. Khả năng tập trung của bạn phụ thuộc vào khả năng lên “đỉnh” của bạn.

Năm 2009, Leroy - Giáo sư Kinh tế đại học Minnesota, giới thiệu Hiệu ứng Thặng dư chú ý (Attention Residue Effect) nghiên cứu về sự tác động của multitasking (Đa nhiệm - Làm nhiều việc một lúc). Kết quả của thử nghiệm chỉ ra rằng khi làm xong một nhiệm vụ bao giờ não bạn cũng còn lại không ít thì nhiều sự chú ý tới nhiệm vụ cũ đó và phải mất một khoảng thời gian nhất định bạn mới có thể tập trung vào việc khác.

Nghịch lý chúng ta hạnh phúc hơn khi làm việc

Hầu hết mọi người nghĩ rằng chúng ta hạnh phúc khi chơi hơn là khi làm việc. Để kiểm chứng điều này, nhà tâm lý học Csikszentmihalyi và các đồng nghiệp đã tiến hành một cuộc thử nghiệm và phát hiện ra một trạng thái tâm trí gọi là Flow (dòng chảy) chỉ khi cơ thể và tâm trí đắm chìm trong công việc tới quên đi ý niệm về thời gian và không gian. Hóa ra, mọi người yêu thích được làm việc hơn được rảnh rỗi vì khi làm việc, não được tập trung, đắm chìm trong công việc, phê hơn cả khi dùng cỏ.

Lên “đỉnh” theo nhiều cách khác nhau

Trường phái Nhà tu hành - Monastic Philosophy

Đặc trưng của triết lý này là lên “đỉnh” như một nhà tu hành, cắt giảm tối đa việc linh tinh, cả ngày chỉ tập trung vào deep work. Những người theo trường phái này không cô lập mình với thế giới. Họ đơn giản là coi trả lời emails, tin nhắn, … là một điều phí phạm. Trường phái này rất hợp với công việc đòi hỏi sự tập trung cực kỳ cao độ, ít đòi hỏi giao tiếp như lập trình viên, nhà khoa học, …

Nhân vật tiêu biểu: Donald Knuth - Nhà toán học, Giáo sư danh dự ở Đại học Standford. Knuth được biết đến nhiều nhất là tác giả của bộ sách Nghệ thuật lập trình máy tính (The Art of Computer Programming, TAOCP), một trong những sách tham khảo được coi là quan trọng nhất trong ngành khoa học máy tính.

Trường phái Hai yếu vị - Bimodal Philosophy

Nhà tâm lý học nổi tiếng Carl Jung có thời gian tách biệt với thế giới bên ngoài ở ngôi nhà trong rừng bên ngoài thị trấn nhỏ Bollingen. Mỗi sáng, ông khóa mình trong phòng, tập trung viết lách (deep work). Sau đó, ông thiền hoặc ra ngoài vừa đi dạo vừa làm rõ suy nghĩ của mình, lên ý tưởng cho ngày hôm sau. Sau một khoảng thời gian nhất định, ông trở về phòng khám ở Zurich của mình, chăm sóc bệnh nhân hàng đêm và tích cực tham gia giảng dạy ở trường đại học (shallow work) rồi lại quay trở lại căn nhà trong rừng của mình.

Cách tiếp cận của ông với deep work được gọi là Bimodal philosophy. Thời gian được chia làm đôi, một cho deep work, một cho shallow work. Trong giai đoạn deep work, bạn tập trung hết công suất, tách mình với những tác nhân gây xao nhãng (ví dụ facebook, emails, gấu cún, bạn bè, … ). Thời gian còn lại dành cho shallow work. Cách này giúp bạn cân bằng công việc với các hoạt động quan trọng khác. Ví dụ, Jung cần duy trì phòng khám ở Zurich để trả hóa đơn hàng tháng.

Trường phái Nhịp điệu - Rhythmic Philosophy

Đây là trường phái vào deep work dễ dàng nhất nên được nhân viên văn phòng dùng nhiều nhất. Ý tưởng của trường phái này là biến Deep Work thành thói quen hàng ngày. Phương châm, Do the work everyday.” Chia thời gian hàng ngày của bạn cho deep work và shallow work. Ví dụ, sáng deep work từ 4:30h - 6h, chiều 2h - 3:30h, thời gian còn lại dành cho shallow work.

Trường phái Nhà báo - Journalistic Philosophy

Nhà báo Walter Isaacson, tác giả của những cuốn tiểu sử nổi tiếng như Steve Jobs, Những người tiên phong (The Innovators), Einstein Cuộc đời và Vũ trụ (Einstein: His Life and Universe), … thường xuyên phải đối mặt với tính chất thất thường của công việc và áp lực deadline cao. Vì vậy, ông lên “đỉnh” bằng cách tranh thủ dành mọi thời gian rảnh rỗi của mình để tập trung viết.

Journalistic Philosophy không dành cho beginners. Tại sao? Nó đòi hỏi bạn phải chuyển rất nhanh từ trạng thái shallow work sang deep work và ngược lại do tính chất thay đổi liên tục của công việc. Như một nhà báo hôm qua chạy xô từ sáng tới tối, còn hôm nay ở nhà nguyên ngày. Mình có nhắc tới Thặng dư chú ý ở trên, chỉ việc chuyển qua nhiều công việc khiến não quá tải nhanh. Do vậy, cần sự luyện tập rất nhiều để giữ năng suất. Đây có lẽ là cách bạn nên thử cuối cùng, sau khi đã master một trong ba cách ở trên.

Bạn có thể dùng linh hoạt bốn cách lên “đỉnh” ở trên. Miễn sao bạn thấy nó phù hợp, đem lại năng suất cực đại cho công việc của bạn. Không phải ai bẩm sinh đã có khả năng tự lên đỉnh mà cần phải trải qua quá trình rèn luyện. Ba câu hỏi bạn nên trả lời trước khi áp dụng bất kỳ một trường phái nào:

  1. Bạn sẽ làm việc ở đâu và trong bao lâu? Đó có thể là một chỗ cố định - một nơi chỉ dành cho việc lên “đỉnh”, miễn sao đủ yên tĩnh, đủ thoải mái để cho bạn phê trong vài giờ.
  2. Bạn sẽ làm việc như thế nào? Khuyến nghị là cứ sau 60 phút thì nghỉ tầm 5-7 phút. Vì thông thường bạn sẽ mất tầm 15-30 phút để duy trì ổn định cho não trước khi hoàn toàn chú tâm vào công việc mới.
  3. Bạn sẽ duy trì mức độ depth của công việc như thế nào? Để vào deep work, não tốn rất nhiều calos nên bạn có thể ăn một miếng hoa quả, uống sinh tố trong thời gian nghỉ. Để sẵn nước, thuốc nhỏ mắt, bút giấy, … Nếu cứ thiếu cái gì bạn lại đứng dậy đi tìm thì bạn sẽ khó mà tập trung được.

Bốn nguyên tắc giúp bạn lên đỉnh

Nguyên tắc 1 - Chìm đắm trong công việc

Trong cuộc thử nghiệm năm 2012, nhà tâm lý học Roy Baumeister kết luận rằng ý chí của bạn sẽ cạn kiệt dần khi bạn sử dụng chúng.

You have a finite amount of willpower that becomes depleted as you use it.

Do vậy, bạn cần tự tạo môi trường để bạn dùng ít ý trí nhất để chiến đấu lại cám dỗ từ shallow work. Chọn một trong bốn cách lên đỉnh rồi lên thời gian biểu.

Tại sao thời gian nghỉ lại quan trọng?

Thuyết suy nghĩ vô thức của Ap Dijksterhuis, nhà tâm lý học Hà Lan, (Unconcious Thought Theory) nói rằng phần ý thức (concious mind) xử lý tốt những công việc có quy tắc rõ ràng như làm toán, còn phần vô thức (unconcious mind) xử lý tốt công việc cần một lượng lớn thông tin và nhiều thứ mơ hồ.

Theo thuyết này, phần ý thức được ví như một máy tính cá nhân. Bạn toàn quyền viết chương trình để nó thực hiện vài nhiệm vụ nhất định. Phần vô thức ví như trung tâm dữ diệu của Google, nơi chưa hàng tỉ dữ liệu, thuật toán giúp bạn thực hiện các nhiệm vụ hóc búa hơn.

Nghỉ ngơi giúp bạn giảm hoạt động của phần ý thức, nhường chỗ cho hoạt động của phần vô thức, hỗ trợ việc xử lý các thử thách khó khăn.

Hiệu ứng Zeigarnik (The Zeigarnik Effect - đặt tên theo nhà tâm lý học Bluma Zeigarnik) miêu tả một trạng thái nếu bạn ngưng làm việc tại một thời điểm (giả sử là 5h chiều) và tuyên bố để mai làm thì bạn sẽ thấy cực kì khó chịu vì cắn rứt lương tâm. Có một thực tế là chúng ta hầu như hiếm khi hoàn thành hết các nhiệm vụ trong ngày nên nhiều người thường xuyên ở trong trạng thái cắn rứt lương tâm và sau cùng lại lao đầu vào làm việc cho tới đêm muộn. Cách giảm cắn rứt lương tâm là lên kế hoạch cho ngày mai sẽ hoàn thành như thế nào, càng chi tiết càng tốt.

Nguyên tắc 2 - Vượt qua sự nhàm chán

Thải độc mạng xã hội - A digital detox là biện pháp mà hầu hết mọi người từng dùng, kể cả mình. Có người dành ra vài ngày trong tháng hoặc vài ngày trong tuần hoặc vài tiếng một ngày để ngắt kết nối. Ít ai để ý là khi bạn càng cấm bản thân dùng mạng xã hội thì tới khi hết thời gian detox, bạn sẽ lướt newsfeed như điên và cảm thấy sướng gấp bội so với khi dùng thường xuyên. Như khi bạn muốn giảm cân bằng cách ăn healthy foods một ngày trong tháng và 29 ngày còn lại bạn ăn bậy rồi cầu trời ban phép.

Giải pháp là lên kế hoạch cho thời gian dùng mạng xã hội. Ví dụ, bạn sẽ vào facebook từ 12h trưa tới 1h chiều hoặc từ 8h - 9h tối. Thời gian còn lại bạn tập trung cho công việc.

Nguyên tắc 3 - Tạm ngưng mạng xã hội

Bạn cần xác định mục đích bạn dùng mạng xã hội là gì? Ví dụ, mình có tài khoản Instagram, Facebook, Zalo, Line, Telegram, Tweeter, Viber, Quora, Reddit, … nhưng mình chỉ dùng duy nhất facebook vì team mình nhắn công việc chủ yếu trên facebook.

Cân nhắc ảnh hưởng tích cực và ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội bạn đang dùng. Ví dụ, để biết có nên dùng instagram tiếp không, bạn hãy cân nhắc lợi ích và tác hại của việc dùng nó với cuộc sống của bạn. Cá nhân mình sẽ không dùng vì ngoài mất thời gian lướt ảnh gái và đồ ăn, mình không thấy mình học hỏi được gì nhiều.

Nếu bạn vẫn còn mung lung, hãy thử im lặng ngắt kết nối 30 ngày và không báo trước cho bất kỳ ai. Bạn có thể sớm nhận ra là dù bạn có biến mất thì trái đất vẫn quay và mọi người vẫn sống tốt. Bạn chỉ đang quá ảo tưởng mà thôi.

Nguyên tắc 4 - Tối ưu hóa Shallow Work

Rất ít người làm việc năng suất 8 tiếng/ngày, cùng lắm bạn chỉ deep work được 1 tiếng. Kể cả với chuyên gia, 4 tiếng là con số tối đa mà tại đó càng nhồi vào đầu thì năng suất càng giảm.

Lên kế hoạch cho mỗi phút trong ngày. Tốt nhất là bắt đầu một ngày của bạn với danh sách công việc.

Phân biệt đâu là shallow work, đâu là deep work. Ví dụ, dạy bạn gái học lập trình là shallow work, nhưng soạn bài giảng thì lại là deep work vì nó yêu cầu bạn căng não ra để nghĩ.

Giới hạn thời gian làm việc trong ngày. Tác giả có đề cập tới quy tắc 5:30 mà ông áp dụng hàng ngày. Đó là ông sẽ hoàn tất mọi công việc trong ngày trước 5:30 chiều.

Tổng kết

  1. Để không bị lỗi thời, tập deep work là bắt buộc.
  2. Trước khi tập deep work, hãy đảm bảo bạn đã đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
  3. Thay vì ép bản thân Thải độc mạng xã hội, bạn nên lên kế hoạch cho việc dùng mạng xã hội và chỉ chọn những công cụ mạng xã hội thực sự có ích cho công việc và cuộc sống.

Tài liệu tham khảo

  1. Cuốn Deep work của Cal Newport (khuyên đọc bản Tiếng anh)
  2. Blog của Cal Newport:
    http://www.calnewport.com/
  3. Toàn tập về Deep Work do Fadeke Adegbuyi tổng hợp:
    https://doist.com/blog/complete-guide-to-deep-work/
  4. Bài phỏng vấn Cal Newport đăng trên báo New York Times:
    https://www.nytimes.com/2019/01/13/smarter-living/how-to-actually-truly-focus-on-what-youre-doing.html

Bài tập cho bạn

Chỉ đọc mà không hành thì bạn chỉ dừng ở mức biết thôi chứ chưa gọi là hiểu. Để thật sự hiểu, bạn cần phải làm bài tập.

Hãy lên kế hoạch thực hành deep work dựa vào template mẫu. Bạn cần đăng ký tài khoản trên todoist trước, rồi nhấn vào link này để xem template và làm theo nhé. Chúc các bạn lên đỉnh.

Nếu bạn muốn có nhiều cơ hội trải nghiệm hơn, hãy tham gia cộng đồng học lập trình miễn phí CodersX với chúng mình. Together, we change the world.