Đừng chỉ đọc sách

Đừng chỉ đọc sách

Bill Gates vừa tung 5 cuốn sách nên đọc hè 2019. Nhỏ bạn vừa viết review cuốn Điểm bùng phát (The Tipping Point) của Malcolm Gladwell. Sếp gửi bạn tổng hợp mấy bài báo. Thấy mọi người đọc khí thế, bạn cũng muốn bon chen cho nó bằng bạn bằng bè mà khổ nỗi khi vừa dạo một vòng quanh biển cả, bạn hoang mang không biết nên chọn đọc cái nào. Bài viết này ra đời sẽ là kim chỉ nam cho bạn, khơi gợi niềm cảm hứng đọc trong bạn.

Các cạm bẫy tư duy khi chọn tài liệu đọc

Tư duy theo số đông

Một lỗi cơ bản mọi người hay mắc phải là search với từ khóa “những cuốn sách hay nên đọc”. Tại sao? Kết quả bạn nhìn thấy đầu tiên đa phần là của bên nộp phí quảng cáo cho Google và họ có khả năng chế biến từ khóa tốt. Một trong số những cuốn đã từng hot một thời nhưng chất lượng nội dung dở là “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế” của Adam Khoo. Sách có đề cập tới cách dùng bản đồ tư duy nhưng thiếu đi một yếu tố vô cùng quan trọng khiến dù bạn có vẽ cả trăm cái bản đồ tư duy như sách hướng dẫn thì bạn vẫn rất khó nhớ thông tin. Đó là bước hồi tưởng lại rồi mới vẽ. Nếu chỉ nhặt keywords và vẽ lại chúng, bản đồ của bạn không khác gì cái quyển sách thứ hai. Hồi tưởng lại rồi mới vẽ là sử dụng từ ngữ của riêng bạn để tạo nên bản đồ. Lúc đó, bạn sáng tạo và chunking (thuật ngữ chỉ việc liên kết những kiến thức đã có với kiến thức mới). Bạn sẽ nhớ lâu hơn rất nhiều.

Tại sao bạn đọc? Bạn đọc để lý giải tại sao bạn chán đời, tại sao gấu chó bỏ bạn, tại sao bạn lười, hay đơn giản là bạn thích thì đọc thôi như mình chẳng hạn. Dù gì thì bạn cũng cần có một lý do. Vì nếu không có lý do thì bạn đọc để làm gì?

Khi người thành công nói gì cũng đúng

Đừng chỉ dạy thế hệ trẻ đọc. Hãy dạy chúng biết đặt câu hỏi cho những gì chúng đọc. Hãy dạy chúng đặt câu hỏi cho tất cả mọi thứ. - George Carlin

Sách hay bất kỳ loại tài liệu nào đa phần viết dựa trên trải nghiệm cá nhân. Chỉ một số ít tài liệu cực chất viết về khoa học có nghiên cứu rõ ràng mà phần lớn thì chúng không phổ biến cho lắm nên bạn cần phải thận trọng. Đừng vì ông A viết sách kêu là ông bỏ học kiếm được vài tỷ nhờ làm theo những bước XYZ mà bạn cũng bỏ học theo giống ổng. Mình muốn bạn nhìn sâu hơn. Đừng vì báo viết tỏi trị mụn tốt mà đắp cả miếng tỏi lên mặt. Đẹp chả thấy đâu chỉ thấy đi viện. Hãy luôn hỏi và động não khi đọc. Nếu tác giả có đề cập tới một nghiên cứu X của ông Y, mình sẽ google xem liệu có tồn tại nghiên cứu X của ông Y hay không. Thi thoảng, nếu rảnh, mình sẽ check cả số liệu. Nếu báo giật tít “Các nhà khoa học vừa phát minh ra thuốc trường sinh”, mình sẽ kéo xuống dưới xem nguồn trước. Ai là người viết bài báo này? Nhà khoa học ở đây là ông nào, nhóm nào? Phát minh ở đâu? Thuốc này có thành phần gì? …

Tại sao bạn đừng chỉ đọc sách giấy?

Khi nhắc tới từ đọc, bạn nghĩ ngay tới từ sách. Tại sao không phải là đọc báo, đọc truyện hay đọc documentation mà cứ phải là đọc sách? Nếu bạn đi đâu mà cầm theo cuốn sách, chưa biết nội dung nó thế nào và bạn đã đọc được bao nhiêu, bạn auto được người ta coi là chăm chỉ, siêng năng, giỏi giang. Nếu bạn cắt từng chương của một quyển sách, đăng lên một trang báo. Nội dung như nhau nhưng nhận thức của bạn khác hẳn. Bạn đọc báo và nó có-vẻ-kém-sang hơn sách nhiều.

Bạn có biết tài liệu đọc rất đa dạng từ báo điện tử, tạp chí, ebook, sách giấy. Nếu để ý, bạn sẽ thấy báo điện tử và ebook thường sẽ có giá thấp hơn nhiều so với sách thông thường và chất lượng thì không thua kém gì thậm chí là còn hơn. Một số nguồn đọc uy tín mình có để link ở dưới nhé. Bạn có thể kéo xuống đọc nếu thích.

Nếu bạn là đứa ưa sạch sẽ như mình, chắn hẳn một năm vài ba lần bạn sẽ lôi hàng chục cuốn sách ra phủi bụi, lau chùi, đau xót khi nhìn thấy một vài em bị ố vàng theo năm tháng. Thậm chí, cầm lên đọc cũng phải nhẹ nhàng và ghi chú vào sách thì càng không vì … sợ hỏng sách. Nên từ ngày chuyển qua đọc báo, ebook mình thấy thích hẳn. Mình có thể vẽ vời thoải mái và nếu lỡ vẽ hỏng có thể undo. Nếu đọc sách tiếng anh, mình chỉ cần nhấn vào từ cần chọn và từ đó sẽ tự động được dịch, giảm thời gian tra từ, tăng tốc độ đọc. Tất nhiên, đây là quan điểm cá nhân của mình. Nếu bạn thích sách giấy hơn thì cứ đọc thôi.

Cách đọc sách

Đọc tài liệu như bước vào một hành trình. Không phải cuộc hành trình nào cũng dành cho bạn. Do vậy, để chọn cho mình cuộc hành trình phù hợp, bạn cần đọc mục lục, rồi đọc thử vài trang của mỗi chương để lấy bức tranh toàn cảnh. Tài liệu này nói về cái gì? Mục đích bạn đọc để làm gì? Bạn có thích giọng văn của tác giả không? …

Nếu bạn đã kết em ấy rồi thì hãy tiến tới đọc chi tiết. Thi thoảng, dừng lại để liên tưởng tới những thứ đã biết. Recall, not reread. Một vài tài liệu viết theo từng chương và chương trước không liên quan gì tới chương sau nên nếu bạn thấy chương này chán quá mà chương kế tiếp có vẻ thú vị hơn thì có thể nhảy cóc đọc nhé.

Lập bản đồ tư duy về những liên tưởng của bản thân (ngắn gọn hết sức có thể). Dưới đây là bản đồ tư duy mình vẽ khi mình đọc bài chia sẻ về React và TypeScript của anh Châu Trần.

React và TypeScript

Viết tóm tắt, review. Dạy lại cho người khác. Tìm cách áp dụng vào cuộc sống hàng ngày. Các bạn có thể tham khảo bài review của mình về cuốn The Tipping Point của Malcolm Gladwell ở đây. Mình đã dành một tuần đọc cuốn này, tầm hơn 30 trang một ngày. Để viết một bài tóm tắt/review, bạn cần nắm được các ý lớn tác giả. Đồng thời, bạn phải gói chúng lại trong những câu từ dễ hiểu để khi chỉ đọc vài câu ngắn gọn thôi là người đọc có thể hiểu ngay chủ ý của tác giả là gì. Bạn sáng tạo nên ngôn từ của riêng mình từ chất liệu sẵn có.

Tại sao bạn đọc mãi không tiến bộ?

Don't just read easy stuff. You may entertained by it, but you will never grow from it. - Jim Rohn

Muốn cơ bắp to bạn phải tăng mức tạ. Đấy là điều bắt buộc. Bạn không thể to cơ chỉ với đi bộ, chạy bộ, gập bụng và chống đẩy. Tăng khả năng xử lý thông tin khi đọc cũng giống như rèn cơ bắp. Bạn phải tăng đều độ khó của bài đọc và phải đọc thường xuyên. Đọc mãi Doremon bản tiếng anh chỉ giúp bạn hiểu từ vựng cơ bản còn nếu muốn tăng level hãy đọc những tài liệu khó hơn như Sapiens của Harari hay The New Yorker. Đọc một phát 7 chương trong một ngày và 6 ngày còn lại không đọc gì cũng không giúp bạn nhớ lâu hơn là đọc mỗi ngày một chương liên tục trong 7 ngày. Trong Series Hiểu về Não kỳ 1 - Trí nhớ hoạt động như thế nào?, mình có viết phương pháp Space Repitition (Lặp đi lặp lại liên tục có sự ngắt quãng) giúp não có thời gian nghỉ ngơi để xử lý thông tin hiệu quả hơn.

valley of disappointment
Hàm đo sự tiến bộ của bạn theo thời gian là đường cong, không phải đường thẳng tuyến tính. “Chúng ta nghĩ là nỗ lực đi theo đường tuyến tính (giống như hàm f(x)=x+1), nhưng nó lại đi theo đường cong kia. Nghĩa là sau ít nhất phải 15, 30, thậm chí 90 ngày ngồi làm gì đó thì mới “cảm thấy” chút cố gắng, nên cố gắng kiên nhẫn, đừng kết luận sớm. Họ gọi đấy là “valley of disappointment” – thung lũng của sự tuyệt vọng, giống như các thần thoại anh hùng nhiều khi tập luyện mãi mà vẫn không đánh được quái, rồi khi họ phải đi đến tận cùng của sự tuyệt vọng thì họ mới tìm thấy tuyệt chiêu.” - trích Minh Đào. Bạn nào thích tìm hiểu tâm lý học thì có thể follow anh này. Đọc các posts của ổng và take note những cái keys (thường nó là các từ tiếng anh/tên sách/tên học giả). Sau đó, lưu vào đâu đó để ngâm cứu dần. Bạn tham khảo thêm bài gốc ở đây. Nếu muốn hiểu sâu có thể đọc thêm cuốn Deep Work của Cal Newport.

Một số nguồn đọc và công cụ đọc

Mình đọc sách là chủ yếu, thi thoảng hứng lên mới đọc báo. Mình sẽ liệt kê một vài đầu sách mình đã đọc ở dưới nhé. Tất nhiên sẽ không kể hết được nhưng ít nhất cho bạn một vài ideas để chọn sách.

Một số quyển cho beginners:

  • Nhà giả kim (The Alchemist) của Paulo Coelho
  • Hoàng tử bé (The Little Prince) của Antoine de Saint-Exupéry
  • 7 thói quen thành đạt của bạn trẻ của Sean Covey
  • Handbook IELTS của Kien Tran (các bạn đừng để lừa bởi tiêu đề nhé vì những cách mà Kien Tran đề cập giúp mình tự học tiếng anh từ con số 0 đó.)

Một số quyển hay và nhiều chữ hơn:

  • Hướng nội (Quiet - The power of introverts in the world that never stop talking) của Susan Cain
  • Sức mạnh của thói quen (The power of habits) của Charles Duhigg
  • Ảo tưởng tri thức (The knowledge Illusion: Why we never think alone) của Steven Sloman, Philip Fernbach

Một số quyển chất như nước cất:

  • Tư duy nhanh và chậm (Thinking, Fast and Slow) của Daniel Kanahman
  • Điểm bùng phát (The tipping point) của Malcolm Gladwell
  • Trọn bộ 3 cuốn (Sapiens, Homo Sapiens, 21 Lessons for the 21st Century) của Harari
  • Deep work - Cal Newport (cuốn này có bản dịch tiếng việt là Làm ra làm chơi ra chơi nhưng dịch vài chỗ sai bét nên mình khuyên thật lòng là nên đọc bản tiếng anh. Các bạn đọc thêm chỗ dịch sai ở đây nhé.)

Các trang đọc ưa thích của mình, tập hợp các bài viết chủ yếu về công nghệ
https://medium.com/
https://dev.to/

Instapaper: Lưu lại bài hay ở bất cứ đâu, giao diện rất đẹp, sạch
https://www.instapaper.com/

Pocket: Có tính năng tag bài báo đã lưu
https://getpocket.com/

Một số trang đọc rất hay về nhiều lĩnh vực khác các bạn có thể tham khảo tại đây: https://www.daihoctuhoc.com/danh-ba-web

Tổng kết

  1. Đọc đa dạng từ sách giấy, ebook, audiobook, báo, tạp chí.
  2. Nếu bạn đọc mãi chưa thấy tiến bộ hãy tự hỏi 3 câu sau: Bạn đã đọc đủ lâu chưa? Tài liệu của bạn đã đủ khó chưa? Và bạn đã áp dụng kiến thức vào thực tế chưa?
  3. Cách đọc sách: Đọc mục luc -> Đọc chi tiết -> Lập bản đồ tư duy -> Viết tóm tắt/review/Áp dụng vào cuộc sống.
  4. Nỗ lực đi theo đường cong. Nghĩa là sau ít nhất 15, 30, thậm chí 90 ngày bạn mới “cảm thấy” được chút cố gắng.

Nếu bạn có phần nào chưa rõ hay muốn trao đổi thêm với mình, đừng ngần ngại inbox mình nhé. Chúc các bạn đọc vui.

Nếu bạn muốn có nhiều cơ hội trải nghiệm hơn, hãy tham gia cộng đồng học lập trình miễn phí CodersX với chúng mình. Together, we change the world.